Są dni, kiedy człowiekowi jest po prostu źle. Zdarza się rozczarowanie, zmęczenie, samotność albo przygnębienie po trudnym wydarzeniu. Zazwyczaj jednak pojawiają się również chwile ulgi. Nastrój stopniowo się zmienia, a energia zaczyna wracać.
Inaczej jest wtedy, gdy smutek nie odpuszcza. Budzisz się bez siły, codzienne czynności stają się ciężarem, a rzeczy, które kiedyś dawały przyjemność, przestają mieć znaczenie. Możesz nie wiedzieć, co się z tobą dzieje, i jednocześnie nie mieć energii, żeby zacząć szukać pomocy.
Taki stan nie powinien być powodem do wstydu. Jest sygnałem, że psychika lub organizm potrzebują uwagi.
To nie musi być tylko gorszy okres
Ciągły smutek i wyczerpanie mogą pojawić się po rozstaniu, śmierci bliskiej osoby, utracie pracy, konflikcie albo długotrwałym stresie. Czasami człowiek przez wiele miesięcy mobilizuje się do działania, aż w pewnym momencie jego siły się kończą.
Obniżony nastrój może również wystąpić bez jednej widocznej przyczyny. Z zewnątrz wszystko wygląda normalnie, ale wewnątrz pojawia się pustka, zobojętnienie i poczucie, że każdy kolejny dzień wymaga zbyt wiele wysiłku.
Nie trzeba przeżyć wielkiej tragedii, aby potrzebować pomocy.
Jak może wyglądać brak energii?
Brak energii nie zawsze oznacza, że człowiek cały dzień śpi. Możesz wykonywać obowiązki, rozmawiać z ludźmi, a nawet się uśmiechać, ale wewnętrznie czuć się całkowicie wyczerpany.
Niepokojące mogą być sytuacje, gdy:
- coraz trudniej wstajesz z łóżka,
- odkładasz mycie, jedzenie i podstawowe obowiązki,
- przestajesz odbierać telefony,
- unikasz ludzi, chociaż czujesz się samotny,
- wszystko zaczyna cię drażnić,
- nie potrafisz się skoncentrować,
- śpisz bardzo długo, ale nadal jesteś zmęczony,
- budzisz się wcześnie i nie możesz ponownie zasnąć,
- przestajesz odczuwać przyjemność,
- wykonujesz codzienne czynności mechanicznie,
- coraz częściej myślisz, że nic nie ma sensu.
Osoba w takim stanie może słyszeć: „wyjdź do ludzi”, „znajdź sobie zajęcie” albo „inni mają gorzej”. Takie słowa rzadko pomagają. Mogą natomiast pogłębiać poczucie niezrozumienia i winy.
Kiedy smutek może oznaczać depresję?
O depresji nie świadczy pojedynczy objaw ani jeden trudny dzień. Ważny jest czas trwania dolegliwości, ich nasilenie oraz wpływ na codzienne funkcjonowanie.
Jeżeli obniżony nastrój, utrata zainteresowań albo brak energii występują przez większą część dnia, niemal codziennie i utrzymują się co najmniej dwa tygodnie, warto skonsultować się ze specjalistą. Szczególnie istotne są zaburzenia snu i apetytu, poczucie bezwartościowości, problemy z koncentracją, utrata nadziei oraz myśli o śmierci.
Depresja jest chorobą, którą można leczyć. Pomoc może obejmować psychoterapię, leki lub połączenie różnych metod dobranych do sytuacji konkretnej osoby. (WHO)
Czasami trzeba sprawdzić również stan zdrowia
Zmęczenie i spadek nastroju nie zawsze wynikają wyłącznie z problemów psychicznych. Podobne objawy mogą występować między innymi przy:
- niedokrwistości,
- zaburzeniach pracy tarczycy,
- cukrzycy,
- bezdechu sennym,
- zmianach hormonalnych,
- przewlekłym bólu,
- infekcjach,
- niektórych chorobach przewlekłych,
- działaniach niepożądanych leków.
Wizyta u lekarza rodzinnego może pomóc ustalić, czy potrzebne są badania. Jest to szczególnie ważne, gdy zmęczeniu towarzyszą utrata masy ciała, duszność, kołatanie serca, nadmierne pragnienie, wyraźna bladość, głośne chrapanie albo nagła zmiana samopoczucia. (NHS)
Smutek może mieć związek z uzależnieniem
Alkohol, narkotyki lub leki bywają używane jako sposób na chwilowe odcięcie się od trudnych emocji. Ulga trwa jednak krótko. Po ustąpieniu działania substancji smutek, lęk i wyczerpanie mogą powrócić ze zwiększoną siłą.
Bardzo zły nastrój może pojawić się po długim ciągu picia albo zażywania, podczas odstawienia oraz w pierwszym okresie abstynencji. Organizm i psychika potrzebują czasu, aby odzyskać równowagę. Nie oznacza to jednak, że każdy taki stan należy przeczekać bez pomocy.
Osoba trzeźwiejąca może pomyśleć:
„Skoro po odstawieniu czuję się jeszcze gorzej, to może nie ma sensu być trzeźwym”.
To niebezpieczny moment. Powrót do substancji przyniesie najwyżej krótkotrwałą ulgę, a następnie ponownie uruchomi ten sam mechanizm. Warto wtedy skontaktować się z terapeutą, lekarzem, grupą wsparcia lub zaufaną osobą.
Po długim i intensywnym piciu nagłe odstawienie alkoholu może być niebezpieczne. Drgawki, omamy, zaburzenia świadomości, dezorientacja albo bardzo silne pobudzenie wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
Kiedy wszystko jest za trudne, zastosuj zasadę minimum
W stanie silnego przygnębienia nawet długa lista dobrych rad może przytłoczyć. Nie musisz jednego dnia naprawić całego życia. Wybierz najmniejszą możliwą czynność.
Na dzisiaj wystarczy:
- usiąść na łóżku i postawić stopy na podłodze,
- wypić szklankę wody,
- zjeść prosty posiłek,
- wziąć prysznic,
- otworzyć okno,
- wyjść na kilka minut przed dom,
- odpowiedzieć na jedną wiadomość,
- zadzwonić do jednej osoby,
- umówić termin konsultacji.
Mały krok nie rozwiąże wszystkich problemów, ale może przerwać bezruch. Jutro można wykonać następny.
Nie musisz dokładnie wiedzieć, co powiedzieć
Rozmowa o swoim stanie może być trudna. Człowiek boi się, że zostanie oceniony, zlekceważony albo uznany za słabego. Nie trzeba jednak przygotowywać długiego wyjaśnienia.
Możesz powiedzieć:
„Od pewnego czasu prawie codziennie jest mi smutno. Nie mam energii i coraz gorzej sobie radzę. Potrzebuję, żebyś ze mną został i pomógł mi znaleźć pomoc”.
Możesz też pokazać komuś ten artykuł albo wysłać krótką wiadomość. Najważniejsze jest przerwanie milczenia.
Jak może pomóc grupa wsparcia?
W grupie wsparcia można spotkać osoby, które znają uczucie pustki, samotności, bezsilności albo walki o kolejny trzeźwy dzień. Czasami ogromną ulgę przynosi samo odkrycie, że ktoś przeżywał podobny stan i potrafi o nim mówić bez oceniania.
Grupa może dać:
- możliwość szczerej rozmowy,
- poczucie przynależności,
- kontakt z ludźmi rozumiejącymi problem,
- motywację do wykonania pierwszego kroku,
- wsparcie w utrzymaniu abstynencji,
- pomoc w dotarciu do specjalisty.
Grupa wsparcia nie zastępuje diagnozy lekarskiej ani leczenia depresji. Może jednak pomóc człowiekowi nie pozostawać samemu i wytrwać w szukaniu profesjonalnej pomocy.
Kiedy nie należy dłużej czekać?
Skontaktuj się z lekarzem, psychologiem lub psychiatrą, jeżeli smutek i brak energii utrzymują się, pogłębiają albo uniemożliwiają normalne funkcjonowanie. Nie czekaj, aż całkowicie przestaniesz radzić sobie z codziennym życiem.
Do Centrum Zdrowia Psychicznego osoba dorosła może zgłosić się bez skierowania i wcześniejszego umawiania wizyty. Można tam uzyskać bezpłatną pomoc dopasowaną do aktualnego stanu. (Ministerstwo Zdrowia)
Jeżeli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia
Myśli samobójczych nie należy pozostawiać w tajemnicy ani próbować samotnie przeczekać. Jeżeli masz plan odebrania sobie życia, boisz się, że zrobisz sobie krzywdę, albo nie czujesz się bezpiecznie:
- zadzwoń pod numer 112 lub 999,
- udaj się na SOR albo do izby przyjęć szpitala z oddziałem psychiatrycznym,
- poproś zaufaną osobę, aby została przy tobie,
- zadzwoń pod całodobowy numer 800 70 2222,
- skorzystaj z całodobowego telefonu wsparcia 116 123.
W kryzysie nie trzeba być samemu. Pomoc jest dostępna także wtedy, gdy trudno ci uwierzyć, że sytuacja może się zmienić.
Pozwól komuś być obok
Ciągły smutek często podpowiada człowiekowi, że jest ciężarem, że nikogo nie obchodzi albo że powinien poradzić sobie sam. Nie musisz wierzyć tym myślom.
Jeżeli nie masz siły walczyć o cały kolejny tydzień, skup się na dzisiejszym dniu. Jeżeli cały dzień wydaje się zbyt trudny, skoncentruj się na najbliższej godzinie.
Nie musisz od razu wiedzieć, jak wyjść z tego stanu. Na początek wystarczy, że pozwolisz komuś podejść bliżej i powiesz:
„Nie radzę sobie. Potrzebuję wsparcia”.
