Otwierasz oczy w środku nocy. Serce mocno bije, ciało jest napięte, a w głowie pojawia się przekonanie, że dzieje się coś złego. Nie wiesz, co cię obudziło, ale trudno ponownie zasnąć. Zaczynasz nasłuchiwać własnego oddechu, sprawdzać puls i zastanawiać się, czy za chwilę nie wydarzy się coś jeszcze gorszego.
Jeżeli znasz takie noce, nie jesteś z tym sam. Nagłe przebudzenia z lękiem mogą mieć różne podłoże. Czasami są reakcją na przeciążenie psychiczne, innym razem wiążą się z napadem paniki, zaburzeniami snu, długim ciągiem picia lub zażywania substancji albo problemem zdrowotnym.
Dlaczego lęk pojawia się właśnie w nocy?
W ciągu dnia uwagę zajmują obowiązki, rozmowy i problemy wymagające natychmiastowego działania. Nocą wszystko cichnie, ale układ nerwowy nie zawsze potrafi równie szybko się uspokoić.
Niewypowiedziane emocje, trudne wydarzenia i wielotygodniowe napięcie mogą ujawnić się dopiero podczas snu. Organizm pozostaje w stanie czujności, choć człowiek świadomie nie myśli już o swoich problemach.
Nocnym przebudzeniom mogą sprzyjać:
- długotrwały stres,
- konflikty i poczucie zagrożenia,
- samotność, żałoba lub rozstanie,
- trudności finansowe i zawodowe,
- traumatyczne doświadczenia,
- depresja lub zaburzenia lękowe,
- lęk przed kolejną bezsenną nocą.
Im bardziej boisz się, że znowu obudzisz się z lękiem, tym trudniej organizmowi wejść w spokojny, regenerujący sen.
Czy to może być nocny napad paniki?
Nocny napad paniki potrafi wyrwać człowieka ze snu bez ostrzeżenia. Nie musi go poprzedzać koszmar ani konkretna myśl. Człowiek budzi się już w trakcie silnej reakcji organizmu.
Mogą pojawić się:
- gwałtowne kołatanie serca,
- przyspieszony albo utrudniony oddech,
- ucisk w klatce piersiowej,
- drżenie i pocenie się,
- uderzenia gorąca lub dreszcze,
- zawroty głowy,
- poczucie odrealnienia,
- strach przed śmiercią, omdleniem lub utratą kontroli.
Objawy są bardzo intensywne, dlatego łatwo pomyśleć o zawale albo innej poważnej chorobie. Napady paniki same w sobie zazwyczaj nie zagrażają życiu, jednak pierwszego takiego zdarzenia nie należy diagnozować na własną rękę. Podobne dolegliwości mogą mieć również przyczyny somatyczne.
Lęk po długim ciągu picia lub zażywania
Nagłe przebudzenia z niepokojem, drżeniem, potem i przyspieszonym biciem serca mogą pojawić się również po długim ciągu picia alkoholu albo regularnego zażywania substancji psychoaktywnych. Objawy często nasilają się wtedy, gdy działanie substancji słabnie, a jej poziom w organizmie zaczyna spadać.
Nie należy automatycznie zakładać, że jest to wyłącznie atak paniki. Może to być reakcja organizmu na zatrucie, odwodnienie, brak snu albo rozpoczynający się zespół abstynencyjny.
Nagłe odstawienie alkoholu po długim i intensywnym piciu może być niebezpieczne. Drgawki, omamy, zaburzenia świadomości, dezorientacja, bardzo silne pobudzenie lub nasilone drżenie wymagają natychmiastowej pomocy medycznej. Niebezpieczne może być również samodzielne odstawienie niektórych leków uspokajających i nasennych.
Nie każdy nocny lęk jest problemem psychicznym
Czasami uczucie paniki pojawia się dlatego, że organizm podczas snu reaguje na zaburzenie oddychania, rytmu serca, ból albo inną dolegliwość.
Warto skonsultować się z lekarzem, szczególnie gdy nocnym przebudzeniom towarzyszą:
- głośne chrapanie i przerwy w oddychaniu,
- budzenie się z dusznością lub uczuciem dławienia,
- nieregularne albo bardzo szybkie bicie serca,
- poranne bóle głowy,
- nadmierna senność w ciągu dnia,
- utrata masy ciała, drżenie rąk i nadmierna potliwość,
- częste bóle, zgaga lub objawy refluksu,
- pogorszenie samopoczucia po rozpoczęciu przyjmowania nowego leku.
Za nocnymi przebudzeniami mogą stać między innymi bezdech senny, nadczynność tarczycy, refluks, zaburzenia rytmu serca, zmiany hormonalne lub wahania poziomu glukozy.
Jak pomóc sobie podczas nocnego lęku?
Nie próbuj natychmiast zmusić się do zaśnięcia. Najpierw pozwól organizmowi wyjść ze stanu alarmowego.
Usiądź wygodnie i oprzyj plecy. Oddychaj spokojnie, nieco wydłużając wydech. Rozejrzyj się po pokoju i nazwij kilka rzeczy, które widzisz. Zwróć uwagę na dźwięki oraz miejsca, w których ciało dotyka łóżka. W ten sposób przypominasz sobie, że jesteś tu i teraz.
Możesz powiedzieć do siebie:
„Czuję silny lęk, ale w tej chwili jestem bezpieczny. Nie muszę z nim walczyć. Pozwolę mu stopniowo osłabnąć”.
Unikaj sprawdzania w telefonie wszystkich możliwych chorób. Ciągłe kontrolowanie godziny, pulsu i oddechu zwykle jeszcze bardziej podtrzymuje napięcie.
Jeżeli przez dłuższy czas nie możesz zasnąć, wstań, przejdź do spokojnego pomieszczenia i zajmij się czymś niewymagającym. Do łóżka wróć, kiedy poczujesz senność.
Zacznij obserwować, nie osądzać
Przez kilka dni zapisuj:
- o której godzinie pojawił się lęk,
- jakie wystąpiły objawy,
- co wydarzyło się poprzedniego dnia,
- czy piłeś alkohol, kawę lub napoje energetyczne,
- czy zażywałeś substancje psychoaktywne,
- jakie przyjmowałeś leki,
- jak długo trwało ponowne zasypianie.
Taki zapis pomaga zauważyć powtarzający się schemat i może ułatwić rozmowę z lekarzem albo terapeutą.
Kiedy potrzebna jest profesjonalna pomoc?
Nie czekaj, aż lęk całkowicie odbierze ci sen. Porozmawiaj z lekarzem, psychologiem lub psychiatrą, jeżeli przebudzenia powtarzają się, powodują wyczerpanie, występują również w dzień albo sprawiają, że boisz się położyć do łóżka.
Pomocy warto poszukać także wtedy, gdy próbujesz tłumić nocny lęk alkoholem, lekami uspokajającymi lub innymi substancjami. To nie jest powód do wstydu. To sygnał, że potrzebujesz bezpieczniejszego sposobu radzenia sobie z napięciem.
Nowy lub bardzo silny ból w klatce piersiowej, omdlenie, poważne problemy z oddychaniem, zaburzenia świadomości, drgawki albo objawy mogące wskazywać na zawał wymagają wezwania pomocy pod numerem 112.
Nie musisz przechodzić przez to samotnie
Nocą lęk wydaje się większy, ponieważ zostajesz z nim sam, bez codziennych zajęć i obecności innych ludzi. To jednak nie oznacza, że jesteś bezradny.
Możesz porozmawiać z bliską osobą, lekarzem, terapeutą albo kimś, kto sam doświadczał podobnych problemów. W grupie wsparcia nie musisz udowadniać, że wszystko masz pod kontrolą. Czasami pierwszym krokiem do spokojniejszej nocy jest proste zdanie:
„Budzę się z lękiem i potrzebuję pomocy”.
