Nie potrafię zasnąć bez tabletki nasennej

Tak, to, co opisujesz, może świadczyć o rozwijającej się zależności psychicznej od leku nasennego. Nie można również wykluczyć zależności fizycznej, szczególnie jeśli przyjmujesz określone preparaty codziennie przez wiele tygodni lub miesięcy. Nie oznacza to jednak automatycznie uzależnienia. Duże znaczenie ma rodzaj leku, jego dawka, czas stosowania i reakcja organizmu na pominięcie tabletki.

Przede wszystkim chcę Ci powiedzieć, że nie masz powodu do wstydu. Wiele osób rozpoczyna leczenie bezsenności z przekonaniem, że tabletka będzie tylko przejściową pomocą. Z czasem jej przyjmowanie staje się wieczornym rytuałem, a sama myśl o nocy bez leku zaczyna wywoływać napięcie.

Rozumiem, jak trudne może być takie doświadczenie. Kiedy przez długi czas zmagasz się z bezsennością, tabletka daje poczucie bezpieczeństwa. Wiesz, że po jej zażyciu prawdopodobnie zaśniesz. Problem pojawia się wtedy, gdy zaczynasz wierzyć, że bez niej sen jest już niemożliwy.

Warto jednak rozróżnić przyzwyczajenie psychiczne, fizyczną zależność od leku i uzależnienie. Nie są to pojęcia oznaczające dokładnie to samo.

Czym różni się zależność psychiczna od fizycznej?

Zależność psychiczna może przejawiać się silnym przekonaniem, że bez tabletki nie uda Ci się zasnąć. Już kilka godzin przed snem pojawia się niepokój, sprawdzasz, czy masz lek, a perspektywa jego braku wywołuje lęk.

Czasami takie napięcie samo nasila bezsenność. Powstaje błędne koło: boisz się, że nie zaśniesz, przez co trudniej Ci się odprężyć, a kolejne nieprzespane godziny umacniają przekonanie o konieczności przyjęcia leku.

Zależność fizyczna oznacza natomiast, że organizm przystosował się do regularnego działania określonej substancji. Po jej nagłym odstawieniu lub znacznym zmniejszeniu dawki mogą pojawić się objawy odstawienne.

Należą do nich między innymi:

• nasilona bezsenność, czasami silniejsza niż przed rozpoczęciem leczenia;
• niepokój, rozdrażnienie i wzmożone napięcie;
• drżenie rąk, potliwość lub kołatanie serca;
• trudności z koncentracją i pogorszenie samopoczucia.

W przypadku niektórych leków, zwłaszcza benzodiazepin, nagłe odstawienie po długotrwałym stosowaniu może prowadzić nawet do drgawek i innych poważnych powikłań.

Trzeba również wiedzieć, że fizyczna zależność może rozwinąć się mimo przyjmowania leku zgodnie z zaleceniami lekarza. Sama w sobie nie oznacza jeszcze uzależnienia, które wiąże się między innymi z utratą kontroli nad stosowaniem substancji.

Czy wszystkie leki nasenne uzależniają?

Nie. Ryzyko zależy od rodzaju preparatu.

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku benzodiazepin oraz tak zwanych leków „Z”, do których należą między innymi zolpidem i zopiklon. Preparaty te są wykorzystywane przede wszystkim w krótkotrwałym leczeniu bezsenności, ponieważ długotrwałe stosowanie może prowadzić do rozwoju tolerancji i zależności.

Tolerancja oznacza, że dotychczasowa dawka przestaje przynosić oczekiwany efekt. Niektóre osoby zaczynają wtedy samodzielnie zwiększać ilość przyjmowanego leku, co dodatkowo zwiększa ryzyko uzależnienia.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku melatoniny czy niektórych leków przeciwdepresyjnych stosowanych w leczeniu zaburzeń snu. Ich właściwości i ryzyko rozwoju zależności są odmienne.

Dlatego bez znajomości nazwy przyjmowanego preparatu nie można jednoznacznie określić, z jakim problemem masz do czynienia.

Co możesz zrobić, żeby odzyskać naturalny sen?

Przede wszystkim nie odstawiaj samodzielnie i gwałtownie przyjmowanych leków nasennych, szczególnie jeżeli stosujesz je regularnie od dłuższego czasu.

Najrozsądniejszym krokiem będzie konsultacja z lekarzem, najlepiej tym, który prowadzi Twoje leczenie. Specjalista oceni, czy dalsze stosowanie preparatu jest uzasadnione i czy potrzebne jest stopniowe zmniejszanie dawki.

W przypadku leków powodujących zależność proces odstawiania powinien być indywidualnie zaplanowany i monitorowany. Nie istnieje jeden bezpieczny schemat odpowiedni dla wszystkich pacjentów.

Warto również skupić się na leczeniu samej bezsenności, a nie wyłącznie na zastępowaniu jednego preparatu drugim.

Jedną z najlepiej przebadanych metod leczenia przewlekłej bezsenności jest terapia poznawczo-behawioralna bezsenności (CBT-I). Pomaga ona zmienić utrwalone przekonania dotyczące snu, ograniczyć lęk przed nieprzespaną nocą i odbudować prawidłowe nawyki.

Pomocne mogą być także regularne godziny wstawania, aktywność fizyczna w ciągu dnia, ograniczenie kofeiny oraz rezygnacja z długiego przebywania w łóżku bez snu.

Jeżeli masz za sobą również problemy z alkoholem, koniecznie poinformuj o tym lekarza. Historia uzależnienia ma znaczenie przy wyborze bezpiecznego leczenia bezsenności. Nie należy też łączyć leków nasennych z alkoholem, ponieważ może to prowadzić do groźnego zahamowania oddychania i utraty przytomności.

Na zakończenie

Chciałbym, żebyś wiedział, że przyjmowanie leków nasennych przez długi czas nie oznacza, że utraciłeś zdolność do naturalnego zasypiania.

Twój organizm może potrzebować czasu na przystosowanie się do zmiany leczenia, a Ty możesz potrzebować wsparcia w przezwyciężeniu lęku przed bezsennością.

Nie obwiniaj się za to, że sięgnąłeś po farmakologiczną pomoc. Zrobiłeś to prawdopodobnie dlatego, że chciałeś wreszcie odpocząć i normalnie funkcjonować.

Ważne jest jednak, żeby rozwiązanie, które początkowo przynosiło ulgę, nie stało się źródłem kolejnego problemu.

Nie musisz wybierać między bezsenną nocą a dożywotnim przyjmowaniem tabletki. Istnieją inne możliwości leczenia, a odzyskiwanie samodzielności w zasypianiu może odbywać się stopniowo i bezpiecznie.

Najważniejsze, żebyś nie próbował udowadniać sobie, że potrafisz odstawić lek z dnia na dzień. W takiej sytuacji cierpliwość, odpowiednia opieka medyczna i konsekwentna praca nad snem przynoszą znacznie więcej korzyści niż gwałtowne decyzje.

Celem leczenia nie jest samo pozbycie się tabletki, lecz odzyskanie spokojnego snu i poczucia bezpieczeństwa, które nie zależy wyłącznie od przyjęcia leku.

Źródła

1. Medycyna Praktyczna – Psychiatria – Nadużywanie i uzależnienie od leków uspokajających i nasennych. Charakterystyka zależności, tolerancji, zespołu odstawiennego oraz zasad bezpiecznego leczenia.
   https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/uzaleznienia/277116,naduzywanie-i-uzaleznienie-od-lekow-uspokajajacych-i-nasennych
2. Medycyna Praktyczna – Psychiatria – Bezsenność. Przyczyny zaburzeń snu, metody psychoterapeutyczne i zasady stosowania farmakoterapii.
   https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/bezsennosc/70349,bezsennosc
3. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) – O narkotykach bez przesady. Materiał edukacyjny zawierający informacje o benzodiazepinach, ryzyku uzależnienia i objawach odstawiennych.
   Publikacja KCPU – PDF
4. National Institute for Health and Care Excellence (NICE) – Medicines Associated with Dependence or Withdrawal Symptoms: Safe Prescribing and Withdrawal Management for Adults, wytyczne NG215. Zalecenia dotyczące rozpoznawania zależności i stopniowego odstawiania leków, w tym benzodiazepin i leków „Z”.
   https://www.nice.org.uk/guidance/ng215/chapter/Recommendations