Wszystko zaczęło się od jednej zakonnicy, która postanowiła pomagać ludziom uzależnionym od narkotyków, choć nie dysponowała ani wielkimi pieniędzmi, ani nowoczesnym ośrodkiem terapeutycznym. Dzisiaj Wspólnota Cenacolo jest znana na całym świecie. Szczególne miejsce w jej historii zajmuje Medziugorie w Bośni i Hercegowinie, gdzie młodzi ludzie, często po dramatycznych doświadczeniach związanych z uzależnieniem, próbują odbudować swoje życie poprzez pracę, modlitwę, odpowiedzialność i wzajemne wsparcie.
Historia Cenacolo rozpoczęła się 16 lipca 1983 roku we włoskim Saluzzo. Jej założycielką była siostra Elvira Petrozzi, zakonnica urodzona w 1937 roku w ubogiej rodzinie. Już jako dziecko doświadczyła problemów związanych z alkoholizmem własnego ojca. W domu nie brakowało cierpienia, niepewności i trudności materialnych. To doświadczenie miało ogromny wpływ na jej późniejsze życie. Elvira wiedziała, jak uzależnienie jednej osoby potrafi zniszczyć poczucie bezpieczeństwa całej rodziny. Zamiast jednak odwracać się od ludzi pogrążonych w nałogu, postanowiła poświęcić im swoją przyszłość.
W 1956 roku wstąpiła do zgromadzenia zakonnego. Przez wiele lat wykonywała różne obowiązki, między innymi pracowała w placówkach opiekuńczych i szpitalach. Coraz mocniej dojrzewało w niej jednak przekonanie, że powinna pomagać młodym ludziom, którzy przez narkotyki utracili zdrowie, rodziny, nadzieję i sens życia. Przez kilka lat zabiegała o zgodę przełożonych na rozpoczęcie takiej działalności. Kiedy ją otrzymała, rozpoczęła przedsięwzięcie, które z czasem przekroczyło granice Włoch.
Pierwszy dom Cenacolo mieścił się w opuszczonym, zniszczonym budynku przekazanym przez władze Saluzzo. Brakowało w nim podstawowego wyposażenia, a stan techniczny wymagał ogromnej pracy. Siostra Elvira wraz z pierwszymi podopiecznymi przystąpiła do jego odbudowy. Nie tworzyła tradycyjnego szpitala odwykowego. Chciała stworzyć wspólnotę, w której ludzie dotknięci uzależnieniem odzyskiwaliby godność, uczyli się samodzielności i odpowiedzialności za własne decyzje.
Przełom nastąpił w połowie lat osiemdziesiątych, kiedy siostra Elvira wraz z podopiecznymi zaczęła odwiedzać Medziugorie, miejscowość znaną z relacjonowanych od 1981 roku objawień maryjnych. Szczególne znaczenie miał pobyt w 1986 roku. Uczestnicy wspólnoty dostrzegli w tym miejscu możliwość stworzenia kolejnego domu, opartego na tych samych zasadach co włoski pierwowzór.
Początki były niezwykle trudne. Pierwsi członkowie wspólnoty przyjeżdżali do Medziugorja z namiotami. Nie czekały tam na nich wygodne pokoje ani przygotowana infrastruktura. Było kamieniste podłoże, skromne warunki i mnóstwo pracy. Młodzi ludzie własnymi rękami przygotowywali teren, budowali i organizowali codzienne życie. Pomagali im mieszkańcy okolicy, którzy udostępniali między innymi wodę i energię elektryczną.
1 czerwca 1991 roku otwarto w Medziugorju dom nazwany „Pole Życia” (Campo della Vita). Była to pierwsza zagraniczna placówka Cenacolo. Niedługo później rozpoczął się jeden z najtragiczniejszych okresów w historii Bałkanów. Wojna przyniosła strach, niepewność, niedostatek oraz zagrożenie dla mieszkańców regionu. Część członków wspólnoty zdecydowała się wyjechać. Według wspomnień jednego z jej wieloletnich uczestników, Marca Zapelli, w najtrudniejszym okresie pozostało tam zaledwie siedmiu mężczyzn.
Warunki życia były wówczas wyjątkowo surowe. Brakowało żywności, a codzienne posiłki ograniczały się nieraz do ziemniaków, cebuli i kapusty. Miejscowi piekarze dostarczali chleb, a mieszkańcy pomagali przetrwać trudne miesiące. Wspólnota nie została jednak opuszczona. Przeciwnie, doświadczenia wojenne umocniły więzi między jej członkami i otaczającą ich społecznością.
Z czasem namioty ustąpiły miejsca murowanym budynkom. Powstały pomieszczenia mieszkalne, warsztaty, miejsca pracy i modlitwy. Ludzie, którzy wcześniej nie potrafili uporządkować własnej codzienności, uczestniczyli w tworzeniu przestrzeni, w której kolejne osoby miały otrzymać szansę na zmianę. Budowanie domu stawało się jednocześnie symbolem odbudowy własnego życia.
Kolejny ważny rozdział tej historii rozpoczął się w 2000 roku, kiedy w Medziugorju otwarto żeński dom Cenacolo, nazwany „Pole Radości” (Campo della Gioia). Dzięki temu również kobiety zmagające się z uzależnieniami i poważnymi kryzysami życiowymi mogły korzystać z proponowanego przez wspólnotę sposobu życia. W listopadzie 2025 roku żeńska placówka świętowała swoje 25-lecie, wspominając zarówno jej budowniczych, jak i kobiety, które przez lata znalazły tam wsparcie.
Cenacolo wyróżnia się podejściem do wychodzenia z uzależnienia. Podstawą funkcjonowania wspólnoty są modlitwa, praca, przyjaźń i życie w grupie. Mieszkańcy wspólnie przygotowują posiłki, dbają o porządek, wykonują prace ogrodnicze, stolarskie, budowlane i rzemieślnicze. Osoby z dłuższym stażem pomagają nowo przyjętym w przystosowaniu się do zasad codziennego życia. W ten sposób uczestnicy uczą się systematyczności, samodyscypliny oraz wzajemnego zaufania.
Nie jest to jednak klasyczny ośrodek medycznego leczenia uzależnień. Cenacolo proponuje przede wszystkim długoterminową drogę przemiany duchowej i społecznej. Pobyt może trwać kilka lat, a jego uczestnicy muszą zaakceptować wymagający model życia. Warto podkreślić, że taka forma wsparcia nie zastępuje koniecznego leczenia psychiatrycznego, medycznego odtrucia ani specjalistycznej terapii, gdy są one potrzebne.
Z biegiem lat do Medziugorja zaczęli przyjeżdżać ludzie różnych narodowości. Niektórzy szukali pomocy dla siebie, inni przybywali jako pielgrzymi, aby poznać historie mieszkańców wspólnoty. Ich osobiste świadectwa stały się jednym z najważniejszych elementów działalności Cenacolo. Opowieści o utraconych rodzinach, wieloletnim zażywaniu narkotyków, samotności i próbach rozpoczęcia życia od nowa docierały daleko poza granice Bośni i Hercegowiny.
Według oficjalnych informacji wspólnoty w męskim domu w Medziugorju przebywa obecnie około 40 osób różnych narodowości, a w żeńskim około 30 kobiet, w tym niektóre ze swoimi dziećmi. Wspólnota, która narodziła się we Włoszech, rozrosła się przez dziesięciolecia w międzynarodową sieć domów, działających również w Polsce.
Założycielka Cenacolo, Matka Elvira, zmarła 3 sierpnia 2023 roku w wieku 86 lat. Pozostawiła po sobie dzieło, które przetrwało jej śmierć. Historia rozpoczęta w zrujnowanym włoskim budynku, a następnie rozwijana wśród kamieni Medziugorja i wojennej niepewności, stała się częścią międzynarodowego ruchu pomocy ludziom przeżywającym poważne kryzysy.
Historia Cenacolo pokazuje, że człowieka uzależnionego nie należy przekreślać. Nawet po latach narkomanii, zerwanych więziach rodzinnych i utracie życiowych perspektyw możliwe jest rozpoczęcie procesu zdrowienia. Nie istnieje jedna metoda skuteczna dla wszystkich, a wyjście z uzależnienia wymaga często profesjonalnego leczenia i wieloletniej pracy. Jednak doświadczenia wspólnoty w Medziugorju przypominają o czymś niezwykle ważnym: człowiek potrzebuje nie tylko uwolnienia od substancji, lecz także więzi, poczucia wartości, odpowiedzialności i realnego wsparcia innych ludzi.
