Chęć odegrania się po przegranej – dlaczego jest tak silna?

To, co opisujesz, jest jednym z najbardziej charakterystycznych i niebezpiecznych mechanizmów problemowego hazardu. W psychologii uzależnień nazywa się go „pogonią za stratami” (chasing losses), czyli przymusem dalszego grania w nadziei na odzyskanie przegranych pieniędzy.

Rozumiem, dlaczego tak trudno Ci w takiej chwili przerwać. Utrata pieniędzy wywołuje złość, rozczarowanie, napięcie, a czasem również poczucie wstydu i winy. Pojawia się wtedy myśl, że wystarczy jeszcze jeden zakład, żeby naprawić sytuację.

Problem polega na tym, że właśnie ta potrzeba szybkiego odzyskania pieniędzy może prowadzić do kolejnych, coraz poważniejszych strat.

W pewnym momencie przestajesz grać dla przyjemności czy wygranej. Zaczynasz grać przede wszystkim po to, żeby pozbyć się emocji wywołanych wcześniejszą przegraną.

I właśnie tutaj ujawnia się jeden z najważniejszych mechanizmów uzależnienia od hazardu.

Dlaczego przegrana wywołuje potrzebę dalszej gry?

Kiedy tracisz pieniądze, Twój umysł próbuje znaleźć sposób na odzyskanie tego, co straciłeś. Sama perspektywa pogodzenia się z przegraną może wydawać się trudniejsza niż podjęcie kolejnego ryzyka.

Pojawiają się charakterystyczne myśli:

• „Jeszcze jeden zakład i wszystko odzyskam”.
• „Nie mogę teraz skończyć, bo zostanę z tak dużą stratą”.
• „Tyle razy przegrałem, że w końcu musi przyjść wygrana”.
• „Jeżeli zwiększę stawkę, szybciej odrobię pieniądze”.

Takie przekonania mogą sprawiać wrażenie logicznych, szczególnie pod wpływem silnych emocji. W rzeczywistości są przykładami zniekształceń poznawczych, które utrudniają racjonalną ocenę ryzyka.

Poprzednia przegrana nie sprawia, że kolejny zakład ma większą szansę zakończyć się wygraną.

W grach losowych wcześniejsze wyniki nie zobowiązują przypadku do oddania Ci pieniędzy. Zwiększanie stawek może natomiast powodować, że każda kolejna porażka będzie znacznie bardziej dotkliwa.

Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) opisuje pogoń za stratami jako zachowanie polegające na podejmowaniu coraz większego ryzyka w celu odzyskania przegranych środków. Wskazuje również, że silna potrzeba odegrania się jest charakterystyczna dla szkodliwego hazardu.

Jak powstaje błędne koło odgrywania się?

Najpierw pojawia się przegrana. Towarzyszące jej napięcie wywołuje potrzebę natychmiastowego działania. Kolejny zakład daje nadzieję na odzyskanie pieniędzy i chwilowo odwraca uwagę od przykrych emocji.

Jeżeli ponownie przegrasz, napięcie staje się jeszcze większe. Możesz wtedy zwiększyć stawkę, ponieważ odrobienie strat wymaga już znacznie większej wygranej.

Czasami zdarza się jednak wygrać część pieniędzy. Taka sytuacja może utwierdzać Cię w przekonaniu, że przy odrobinie cierpliwości odzyskasz wszystko.

W ten sposób zarówno przegrana, jak i okazjonalna wygrana mogą podtrzymywać dalsze granie.

Co istotne, nieprzewidywalność nagrody jest jednym z mechanizmów wzmacniających zachowania hazardowe. Gracz nie wie, kiedy pojawi się wygrana, dlatego trudno mu zrezygnować z kolejnej próby.

Z czasem może dochodzić do utraty kontroli nad czasem gry, wysokością stawek i ilością wydawanych pieniędzy.

Jak przerwać mechanizm odgrywania się?

Przede wszystkim trzeba zaakceptować trudną prawdę: pieniędzy przegranych w hazardzie nie należy próbować odzyskiwać przez kolejną grę.

Wiem, że łatwo to powiedzieć, a znacznie trudniej wykonać, szczególnie gdy straty są wysokie. Jednak właśnie pogodzenie się z już poniesioną stratą może uchronić Cię przed znacznie poważniejszymi konsekwencjami.

Pomocne mogą być następujące działania:

1. Przerwij grę natychmiast po zauważeniu przymusu odegrania się.

Nie próbuj kończyć sesji „ostatnim zakładem”. Zamknij aplikację, odejdź od automatu lub opuść miejsce, w którym grasz. Najważniejsze jest przerwanie sytuacji sprzyjającej podejmowaniu impulsywnych decyzji.

2. Ogranicz dostęp do pieniędzy przeznaczanych na hazard.

Rozważ zablokowanie wpłat na platformy hazardowe, usunięcie zapisanych metod płatności oraz skorzystanie z dostępnych mechanizmów samowykluczenia. Możesz także, za obopólną zgodą, poprosić zaufaną osobę o czasową pomoc w zarządzaniu finansami.

3. Nie pożyczaj pieniędzy na odgrywanie strat.

Kredyt, chwilówka czy pożyczka od rodziny nie rozwiązują problemu, jeżeli uzyskane środki ponownie trafiają do gry. Przeciwnie, mogą prowadzić do narastającego zadłużenia i kolejnych konfliktów.

4. Naucz się rozpoznawać emocje poprzedzające grę.

Złość po przegranej, wstyd, desperacja i silne napięcie mogą ograniczać zdolność spokojnego podejmowania decyzji. Kiedy zauważysz te emocje, potraktuj je jako sygnał do przerwania gry, a nie powód do zwiększenia stawki.

5. Skorzystaj z profesjonalnej pomocy.

Jeżeli wielokrotnie próbowałeś przestać grać, ale wracasz do obstawiania, warto rozpocząć terapię uzależnień behawioralnych.

Szczególnie pomocna może być terapia poznawczo-behawioralna, która pozwala rozpoznawać błędne przekonania dotyczące wygranych, rozwijać kontrolę impulsów i uczyć się radzenia sobie z trudnymi emocjami bez hazardu.

Czy można uwolnić się od potrzeby odgrywania strat?

Tak. Jest to możliwe, choć często wymaga czasu, wsparcia i zmiany utrwalonych sposobów myślenia.

Ważnym etapem zdrowienia jest zrozumienie, że nie każdą stratę da się naprawić, a próba jej natychmiastowego odzyskania może doprowadzić do jeszcze większych szkód.

Nie oznacza to, że masz pogodzić się z problemami finansowymi i niczego nie robić. Przeciwnie. Warto uporządkować zobowiązania, przygotować realny plan spłaty zadłużenia i poszukać pomocy w zarządzaniu pieniędzmi.

Trzeba jednak oddzielić rozwiązywanie problemów finansowych od hazardu.

W Polsce możesz skorzystać z Telefonu Zaufania Uzależnienia Behawioralne pod numerem 801 889 880, działającego codziennie w godzinach 17.00–22.00. Jest to forma wsparcia dla osób zmagających się między innymi z uzależnieniem od hazardu.

Na zakończenie

Chciałbym zwrócić Twoją uwagę na coś bardzo ważnego.

W chwili przegranej możesz mieć poczucie, że jedynym sposobem odzyskania spokoju jest kolejna wygrana. W rzeczywistości następny zakład często przynosi jedynie chwilową nadzieję, po której pojawiają się jeszcze większy stres i rozczarowanie.

Nie jesteś słabym człowiekiem dlatego, że trudno Ci przerwać grę. Zmagasz się z mechanizmem, który potrafi silnie wpływać na emocje, ocenę ryzyka i podejmowanie decyzji.

Możesz jednak nauczyć się rozpoznawać ten mechanizm i odzyskiwać nad nim kontrolę.

Najtrudniejszym momentem nie zawsze jest sama przegrana. Czasami znacznie trudniejsze okazuje się podjęcie decyzji, że nie będziesz już próbował jej odrobić.

Pamiętaj, że każda kolejna postawiona kwota jest nowym ryzykiem, a nie sposobem cofnięcia wcześniejszej straty.

Prawdziwym zwycięstwem nie jest odzyskanie przegranych pieniędzy za wszelką cenę. Jest nim odzyskanie kontroli nad własnymi decyzjami, finansami i życiem.

Źródła

1. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) – Gdy hazard staje się problemem. Materiał edukacyjny opisujący sygnały ostrzegawcze, mechanizm odgrywania strat i konsekwencje szkodliwego hazardu.
   Broszura KCPU – PDF
2. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) – Zaburzenia uprawiania hazardu i inne tak zwane nałogi behawioralne. Publikacja omawiająca psychologiczne i neurobiologiczne mechanizmy uzależnienia, w tym pogoń za przegraną.
   Publikacja KCPU – PDF
3. Ministerstwo Zdrowia – Hazard i inne zachowania. Podstawowe informacje o uzależnieniach behawioralnych i mechanizmach kompulsywnego działania.
   https://www.gov.pl/web/zdrowie/hazard-i-inne-zachowania
4. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) – Informator o placówkach udzielających pomocy w zakresie uzależnień behawioralnych. Informacje o dostępnej pomocy oraz telefonach wsparcia.
   Informator KCPU – PDF
5. National Institute for Health and Care Excellence (NICE) – Gambling-related Harms: Identification, Assessment and Management, wytyczne NG248. Zalecenia dotyczące terapii poznawczo-behawioralnej, samowykluczenia, zabezpieczenia finansów oraz leczenia uzależnienia od hazardu.
   https://www.nice.org.uk/guidance/ng248/chapter/recommendations