Ciągłe napięcie po dorastaniu w domu alkoholowym

Tak. Dorastanie w domu, w którym alkohol był źródłem niepewności, konfliktów i napięcia, może prowadzić do utrzymywania się nadmiernej czujności również w dorosłym życiu. To, co opisujesz, jest doświadczeniem znanym wielu osobom wychowującym się w rodzinach z problemem alkoholowym.

Przede wszystkim chcę Ci powiedzieć, że takie reakcje nie muszą oznaczać, że jesteś osobą nadmiernie lękliwą czy przewrażliwioną.

Jeżeli w dzieciństwie nigdy nie było wiadomo, w jakim stanie rodzic wróci do domu, czy wybuchnie awantura, czy będzie spokojny, czy agresywny, trudno było czuć się naprawdę bezpiecznie.

Dziecko zaczyna wtedy zwracać uwagę na rzeczy, których jego rówieśnicy często nawet nie zauważają. Uczy się rozpoznawać nastrój dorosłych po sposobie mówienia, odgłosie kroków, wyrazie twarzy czy najdrobniejszych zmianach zachowania.

W ten sposób próbuje przewidzieć zagrożenie i odpowiednio wcześnie się przed nim ochronić.

To, co kiedyś pomagało Ci przetrwać w trudnym środowisku, dzisiaj może utrudniać spokojne życie.

Dlaczego napięcie nie znika wraz z zakończeniem dzieciństwa?

Nasz układ nerwowy uczy się reagować na powtarzające się doświadczenia.

Jeżeli przez wiele lat otoczenie było nieprzewidywalne, organizm mógł przyzwyczaić się do funkcjonowania w stanie podwyższonej gotowości. Nawet kiedy zagrożenie już nie występuje, niektóre reakcje mogą uruchamiać się automatycznie.

W dorosłym życiu może to oznaczać trudności z odprężeniem się, nadmierne analizowanie zachowania innych ludzi czy oczekiwanie, że po spokojnym okresie wydarzy się coś złego.

Czasami wystarczy podniesiony głos, trzaśnięcie drzwiami albo czyjeś niezadowolenie, żeby pojawiły się napięcie i niepokój.

Możesz też mieć trudność z uwierzeniem, że dobre chwile mogą po prostu trwać. Kiedy wszystko układa się pomyślnie, zamiast odczuwać satysfakcję, zaczynasz zastanawiać się, kiedy sytuacja się pogorszy.

Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom wskazuje, że osoby wychowujące się w rodzinach z problemem alkoholowym mogą doświadczać w dorosłości przewlekłego napięcia emocjonalnego, trudności z odpoczynkiem, obniżonego poczucia bezpieczeństwa oraz problemów w bliskich relacjach.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba dorastająca z pijącym rodzicem będzie miała takie trudności. Wiele zależy od przebiegu dzieciństwa, dostępnego wsparcia, indywidualnej odporności psychicznej i późniejszych doświadczeń.

Jak rozpoznać nadmierną czujność?

Może ona przejawiać się na różne sposoby:

• Nieustanne oczekiwanie zagrożenia – masz poczucie, że nawet podczas spokojnego dnia coś złego może wydarzyć się w każdej chwili.
• Trudności z odprężeniem się – odpoczynek wywołuje niepokój, ponieważ przyzwyczajenie do ciągłej gotowości utrudnia rozluźnienie.
• Nadmierne analizowanie zachowania innych – próbujesz odczytywać ich nastrój, intencje i możliwe reakcje.
• Silna reakcja na konflikt – podniesiony głos lub czyjeś zdenerwowanie wywołują lęk niewspółmierny do aktualnej sytuacji.
• Potrzeba kontrolowania otoczenia – nieprzewidziane zmiany planów mogą powodować napięcie.
• Problemy ze snem – trudno Ci zasnąć, ponieważ myśli nieustannie krążą wokół możliwych zagrożeń.
• Objawy fizyczne – napięcie mięśni, bóle głowy, uczucie ściskania w żołądku czy przyspieszone bicie serca.

Warto pamiętać, że podobne objawy mogą występować również w zaburzeniach lękowych i zaburzeniach związanych z traumą. Nie można jednak na podstawie samej nadmiernej czujności rozpoznać zespołu stresu pourazowego (PTSD).

Czy to oznacza, że mam syndrom DDA?

Określenie „Dorosłe Dzieci Alkoholików”, czyli DDA, jest powszechnie używane w odniesieniu do osób, które doświadczają trudności związanych z dorastaniem w rodzinie z problemem alkoholowym.

Nie jest to jednak odrębna diagnoza medyczna, którą automatycznie otrzymuje każdy dorosły wychowany przez pijącego rodzica.

Ważniejsze od samej nazwy jest zrozumienie, jakie doświadczenia wpłynęły na Twoje obecne funkcjonowanie.

Niektóre osoby z takich rodzin mają trudności z zaufaniem, inne odczuwają nadmierną odpowiedzialność za bliskich, obawiają się odrzucenia albo próbują za wszelką cenę unikać konfliktów.

Zdarza się również, że człowiek przez całe życie stara się być silny, odpowiedzialny i samodzielny, ponieważ w dzieciństwie nie miał na kim polegać.

Takie zachowania mogły kiedyś pomagać w radzeniu sobie z trudną sytuacją. W dorosłości mogą jednak prowadzić do przemęczenia i poczucia osamotnienia.

Co możesz zrobić, żeby odzyskać poczucie bezpieczeństwa?

Przede wszystkim postaraj się nie walczyć ze swoimi reakcjami ani nie obwiniać się za to, że trudno Ci się odprężyć.

Przez wiele lat mogły one pełnić funkcję ochronną. Ich zmiana wymaga czasu i nowych doświadczeń.

1. Naucz się odróżniać dawne zagrożenia od obecnej sytuacji.

Kiedy pojawia się nagły niepokój, zatrzymaj się na chwilę i zwróć uwagę na otoczenie. Sprawdź, czy rzeczywiście dzieje się coś niebezpiecznego, czy może Twoje ciało reaguje na sytuację przypominającą wcześniejsze doświadczenia.

Pomocne bywa przypomnienie sobie: „To, co przeżywam, może być reakcją na przeszłość. Teraz mogę spokojnie ocenić, co naprawdę się dzieje”.

2. Zadbaj o regulowanie napięcia w ciele.

Spokojny oddech, spacer, łagodna aktywność fizyczna czy ćwiczenia rozluźniające mogą pomagać zmniejszać pobudzenie.

Nie chodzi o to, żeby natychmiast pozbyć się wszystkich trudnych emocji, lecz stopniowo uczyć organizm, że odpoczynek nie musi oznaczać utraty bezpieczeństwa.

3. Ucz się wyznaczać granice.

Jeżeli w dzieciństwie trzeba było stale dostosowywać się do nastrojów rodziców, w dorosłości może być trudno mówić o własnych potrzebach.

Masz jednak prawo odmawiać, wyrażać niezadowolenie, podejmować samodzielne decyzje i nie odpowiadać za emocje wszystkich osób w swoim otoczeniu.

4. Buduj relacje oparte na przewidywalności i szacunku.

Kontakt z ludźmi, przy których nie trzeba nieustannie kontrolować każdego słowa i gestu, może stopniowo wzmacniać poczucie bezpieczeństwa.

5. Rozważ psychoterapię.

Jeżeli napięcie utrzymuje się przez długi czas, wpływa na sen, zdrowie lub relacje, warto porozmawiać z psychologiem albo psychoterapeutą mającym doświadczenie w pracy z osobami wychowanymi w rodzinach z problemem alkoholowym.

Psychoterapia może pomóc zrozumieć utrwalone reakcje, nauczyć się regulowania emocji i stopniowo zmniejszać poczucie zagrożenia.

W przypadku rozpoznania zaburzeń związanych z traumą specjalista może zaproponować odpowiednie metody leczenia ukierunkowane na te doświadczenia.

Na zakończenie

Chciałbym, żebyś zrozumiał jedną ważną rzecz.

Jako dziecko nie miałeś wpływu na to, czy rodzic będzie pił, jak się zachowa i jak będzie wyglądał kolejny dzień. Mogłeś jedynie próbować przewidywać zagrożenia i dostosowywać się do sytuacji.

Dzisiaj jesteś już w innym miejscu swojego życia, ale niektóre reakcje mogły pozostać.

Nie musisz się za nie obwiniać.

To, że trudno Ci poczuć się bezpiecznie, nie oznacza, że nie potrafisz normalnie żyć. Może oznaczać, że przez zbyt długi czas trzeba było żyć w warunkach, w których poczucie bezpieczeństwa było nieustannie naruszane.

Dobra wiadomość jest taka, że utrwalone sposoby reagowania można stopniowo zmieniać.

Nie zawsze da się zapomnieć trudne dzieciństwo. Można jednak nauczyć się inaczej przeżywać teraźniejszość, budować bezpieczne relacje i odzyskiwać zdolność odpoczynku.

Nie musisz przez całe życie pozostawać w stanie gotowości na kolejną awanturę, rozczarowanie czy zagrożenie.

Masz prawo cieszyć się spokojem bez oczekiwania, że za chwilę zostanie Ci odebrany.

Dzieciństwa nie można przeżyć ponownie, ale można sprawić, żeby jego najtrudniejsze doświadczenia nie decydowały o całej Twojej przyszłości.

Źródła

1. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) – Jak nadmierne picie wpływa na funkcjonowanie rodziny. Charakterystyka życia w rodzinie z problemem alkoholowym, przewlekłego stresu, braku bezpieczeństwa i następstw doświadczeń z dzieciństwa.
   https://kcpu.gov.pl/szkody-zdrowotne-i-uzaleznienia/jak-nadmierne-picie-wplywa-na-funkcjonowanie-rodziny/
2. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) – Wpływ doświadczeń z dzieciństwa w rodzinie z problemem alkoholowym na funkcjonowanie osoby w życiu dorosłym. Publikacja dotycząca długofalowych konsekwencji wychowywania się w rodzinie alkoholowej.
   Broszura KCPU – PDF
3. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) – Jak nadużywanie alkoholu przez rodzica wpływa na dzieci? Materiał opisujący psychologiczne skutki dorastania w atmosferze niepewności, napięcia i zaniedbania emocjonalnego.
   Broszura KCPU – PDF
4. Ministerstwo Zdrowia i NFZ – Pacjent.gov.pl – Psychoterapia. Informacje o psychoterapii zaburzeń lękowych, problemów związanych z traumatycznymi doświadczeniami i możliwościach uzyskania pomocy.
   https://pacjent.gov.pl/psychoterapia