Kolejne nawroty po terapii – czy leczenie nadal ma sens?

Przede wszystkim chcę Ci powiedzieć, że kolejne nawroty nie oznaczają, że jesteś skazany na życie z alkoholem ani że wszystkie dotychczasowe próby leczenia poszły na marne. Mogą natomiast wskazywać, że dotychczasowy sposób terapii nie zapewniał Ci wystarczającego wsparcia w utrzymaniu trzeźwości.

Rozumiem, jak trudne musi być ponowne rozpoczynanie leczenia. Szczególnie wtedy, gdy po okresie abstynencji pojawia się nadzieja, że najgorsze już za Tobą, a później przychodzi kolejny powrót do picia. Towarzyszą temu często rozczarowanie, wstyd, poczucie winy i przekonanie, że następna próba również zakończy się niepowodzeniem.

Nie pozwól jednak, żeby te doświadczenia odebrały Ci nadzieję.

Uzależnienie od alkoholu jest zaburzeniem, którego przebieg może obejmować okresy poprawy i nawrotów. Nie każdy człowiek zdrowieje w takim samym tempie i nie wszystkim pomaga identyczny program terapeutyczny.

Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom podkreśla, że powrót do picia nie powinien być powodem rezygnacji z dalszego leczenia. Każda próba może dostarczyć doświadczeń przydatnych w budowaniu trwałej abstynencji.

Nawrót nie przekreśla wcześniejszego wysiłku, ale nie powinien też być bagatelizowany. To sygnał, że trzeba przyjrzeć się przyczynom powrotu do alkoholu i odpowiednio zmodyfikować plan leczenia.

Dlaczego dochodzi do nawrotów mimo ukończonej terapii?

Samo zaprzestanie picia nie usuwa automatycznie wszystkich mechanizmów uzależnienia.

Człowiek może przez kilka tygodni lub miesięcy utrzymywać abstynencję, a jednocześnie nadal mieć trudności z radzeniem sobie ze stresem, samotnością, złością, poczuciem odrzucenia czy problemami rodzinnymi.

Jeżeli wcześniej alkohol był sposobem na tłumienie tych emocji, w sytuacji kryzysowej może ponownie pojawić się silna potrzeba sięgnięcia po niego.

Bywa również, że po pewnym okresie trzeźwości człowiek zaczyna tracić czujność. Stopniowo rezygnuje ze spotkań terapeutycznych, ogranicza kontakt z grupą wsparcia, wraca do dawnego środowiska albo przekonuje siebie, że tym razem potrafi już kontrolować picie.

Nawrót może też wiązać się z nieleczoną depresją, zaburzeniami lękowymi, traumatycznymi doświadczeniami czy innymi problemami zdrowia psychicznego.

Dlatego tak ważne jest ustalenie nie tylko tego, dlaczego ponownie sięgnąłeś po alkohol, ale również co działo się w Twoim życiu przez dni i tygodnie poprzedzające nawrót.

Czy warto zmienić sposób leczenia?

Jeżeli wielokrotnie wracasz do picia pomimo ukończenia terapii, zdecydowanie warto rozważyć zmianę lub rozszerzenie dotychczasowego programu.

Nie zawsze oznacza to konieczność zmiany terapeuty czy ośrodka. Czasami potrzebna jest większa intensywność spotkań, dłuższa opieka po zakończeniu podstawowego leczenia albo włączenie dodatkowych metod terapeutycznych.

Warto rozważyć następujące możliwości:

1. Dokładna analiza poprzednich nawrotów.

Wspólnie z terapeutą przeanalizuj okoliczności każdego powrotu do picia. Szczególnie ważne jest rozpoznanie sytuacji, emocji i zachowań, które poprzedzały sięgnięcie po alkohol. Pozwoli to opracować konkretny plan reagowania na kolejne zagrożenia.

2. Rozszerzenie psychoterapii.

Jeżeli dotychczas korzystałeś głównie z terapii grupowej, pomocne może być włączenie regularnych spotkań indywidualnych. W niektórych sytuacjach warto rozważyć terapię poznawczo-behawioralną, pracę nad regulacją emocji lub leczenie współistniejących zaburzeń psychicznych.

3. Kontynuacja wsparcia po zakończeniu terapii.

Ukończenie podstawowego programu nie oznacza końca procesu zdrowienia. Regularne konsultacje, terapia podtrzymująca oraz uczestnictwo w grupach wsparcia, takich jak AA, mogą pomóc w utrwalaniu nowych nawyków i wcześniejszym rozpoznawaniu sygnałów nawrotu.

4. Konsultacja psychiatryczna i rozważenie farmakoterapii.

U niektórych osób odpowiednio dobrane leki mogą zmniejszać głód alkoholowy lub ograniczać ryzyko powrotu do intensywnego picia. O zasadności ich stosowania powinien zdecydować lekarz, uwzględniając stan zdrowia i dotychczasowy przebieg leczenia.

5. Zmiana intensywności lub miejsca terapii.

Jeżeli leczenie ambulatoryjne nie zapewnia wystarczającego wsparcia, można rozważyć oddział dzienny albo terapię stacjonarną. Szczególnie wtedy, gdy codzienne środowisko sprzyja piciu lub kolejne nawroty prowadzą do poważnych konsekwencji zdrowotnych i rodzinnych.

Co zrobić, kiedy znowu dojdzie do nawrotu?

Najważniejsze, żeby nie uznawać powrotu do picia za przekreślenie całego dotychczasowego wysiłku.

Zdarza się, że po pierwszym wypiciu pojawia się myśl: „Skoro już złamałem abstynencję, wszystko stracone”.

Takie przekonanie może sprzyjać dalszemu piciu.

Tymczasem nawet po nawrocie można szybko ponownie podjąć leczenie. Im wcześniej skontaktujesz się z terapeutą lub poradnią, tym większa szansa na ograniczenie jego konsekwencji.

Nie ukrywaj przed specjalistą powrotu do alkoholu. Szczera rozmowa pozwoli zrozumieć, co nie zadziałało i jak przygotować skuteczniejszy plan na przyszłość.

Jeżeli nawrót wiąże się z wielodniowym, intensywnym piciem, pamiętaj również o zagrożeniach związanych z nagłym odstawieniem alkoholu. W przypadku fizycznego uzależnienia może być konieczna pomoc medyczna i bezpieczne leczenie objawów odstawiennych.

Na zakończenie

Chciałbym, żebyś spojrzał na swoje dotychczasowe próby leczenia nie tylko przez pryzmat nawrotów.

Przecież były w Twoim życiu okresy, kiedy nie piłeś. To oznacza, że potrafiłeś wprowadzić zmianę i przez pewien czas ją utrzymać. Teraz trzeba ustalić, czego zabrakło, żeby trwała dłużej.

Być może potrzebujesz innego podejścia terapeutycznego, bardziej intensywnego wsparcia albo pracy nad problemami, których wcześniejsze leczenie nie rozwiązało.

Nie musisz udowadniać nikomu, że poradzisz sobie sam. Uzależnienie nie jest konkursem siły charakteru, a korzystanie z kolejnych form pomocy nie świadczy o słabości.

Nie oceniaj swoich szans na trwałą trzeźwość wyłącznie na podstawie liczby wcześniejszych nawrotów. Znacznie ważniejsze jest to, czego się z nich nauczyłeś i co tym razem możesz zrobić inaczej.

Leczenie nadal ma sens. Warunkiem jest jednak gotowość do przyjrzenia się dotychczasowym trudnościom i wprowadzenia zmian tam, gdzie wcześniejsze metody okazały się niewystarczające.

Kilka nieudanych prób nie przekreśla możliwości powodzenia kolejnej. Twoja historia zdrowienia jeszcze się nie skończyła.

Źródła

1. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) – Informacje dla mediów. Materiały dotyczące uzależnienia od alkoholu, procesu zdrowienia i znaczenia kolejnych prób leczenia po nawrotach.
   https://kcpu.gov.pl/dla-mediow/informacje-dla-mediow/
2. Narodowy Fundusz Zdrowia – Pacjent.gov.pl – Decyzja: mniej alkoholu. Informacje o leczeniu uzależnienia, psychoterapii indywidualnej i grupowej oraz dostępnych formach wsparcia.
   https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/decyzja-mniej-alkoholu
3. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) – Zobowiązanie do podjęcia leczenia odwykowego. Publikacja omawiająca współczesne podejście do uzależnienia, motywowania do leczenia i indywidualizacji terapii.
   Publikacja KCPU – PDF
4. National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism (NIAAA) – Understanding Relapse. Znaczenie nawrotów w procesie zdrowienia oraz potrzeba modyfikacji planu leczenia.
   https://alcoholtreatment.niaaa.nih.gov/support-through-the-process/understanding-relapse
5. World Health Organization (WHO) – Combined Psychosocial and Pharmacological Interventions for Adults with Alcohol Dependence. Zalecenia dotyczące łączenia psychoterapii i farmakoterapii w leczeniu uzależnienia od alkoholu, aktualizacja 2023 r.
   https://www.who.int/teams/mental-health-and-substance-use/treatment-care/mental-health-gap-action-programme/evidence-centre/alcohol-use-disorders/combined-psychosocial-and-pharmacological-interventions-for-adults-with-alcohol-dependence